Η ιδεολογική στήριξη των γυναικών μελών του Κόμματος

Συμφωνώ με το πρώτο κείμενο των Θέσεων για το 21ο Συνέδριο του Κόμματός μας. Διαβάζοντάς το βλέπω και εγώ τις συνθήκες δράσης, τα προβλήματα που αντιμετωπίζω και τις αδυναμίες μου. Με μεγάλη σαφήνεια και στόχευση η Κεντρική Επιτροπή αποτυπώνει τόσο την πορεία μας από το 20ό Συνέδριο όσο και τα ζητήματα με τα οποία θα αναμετρηθούμε, ώστε να μπορούμε να παίξουμε με αποφασιστικότητα και ετοιμότητα το ρόλο μας ως ΚΚΕ, ως «νους - καρδιά - οργανωτής της εργατικής - λαϊκής πάλης για το σοσιαλισμό».

Κατανοώντας στην ουσία της και όχι ως σύνθημα τη δύσκολη περίοδο που διανύουμε, με τον συνολικό αρνητικό συσχετισμό, την αντεπαναστατική περίοδο όπου ζούμε και δρούμε, καταλαβαίνουμε γιατί το Κόμμα ρίχνει τόσο μεγάλο βάρος στην ιδεολογική - πολιτική θωράκιση των μελών του. Αν αναλογιστεί κανείς, επιπλέον, ότι η νέα γενιά, αλλά και μεγαλύτεροι σε ηλικία, δεν διαπνέονται από την αισιοδοξία στη ζωή των προηγούμενων γενιών - αισιοδοξία που πήγαζε, πιστεύω, και από την ύπαρξη της Σοβιετικής Ενωσης και του ανεβασμένου εργατικού κινήματος - γίνεται ακόμα πιο φανερό το γιατί, για να αντέξει κάποιος σήμερα, να πάει μέχρι τέλους την κομματική του ιδιότητα και το καθήκον, χρειάζεται στέρεο ιδεολογικό επίπεδο. Συνειδητή πίστη στις αρχές λειτουργίας, στο Πρόγραμμα και το Καταστατικό, στη στρατηγική μας.

Αυτό αποκτά ακόμα μεγαλύτερο βάρος στις γυναίκες της εργατικής τάξης. Η ανάγκη εξειδικευμένης δουλειάς, όσο κι αν τα προηγούμενα χρόνια βρισκόταν στο πίσω μέρος του μυαλού μας ή και υποτιμούνταν, πλέον πρέπει να μπει μπροστά με ανεβασμένη υπευθυνότητα. Η γυναίκα, απαραίτητη στην παραγωγή ως αναγκαίο εργατικό δυναμικό, απαραίτητη στην αναπαραγωγή των ανθρώπων λόγω του ιδιαίτερου ρόλου της, απαραίτητη και στη φροντίδα συνολικά της οικογένειας, βάλλεται από παντού από το καπιταλιστικό σύστημα, καθώς από το ίδιο του το DNA αδυνατεί να δει και να στηρίξει τον κοινωνικό πλέον χαρακτήρα όλων των παραπάνω: Της εργασίας, της μητρότητας, της οικογένειας. Ταυτόχρονα, σειρά αναχρονιστικών αντιλήψεων επιζούν και στη χώρα μας, και μάλιστα πλέον παρουσιάζονται και με επιστημονικοφάνεια. Εκατοντάδες τα παραδείγματα, θα αναφέρω ένα: Την αποκλειστική παραμονή του μωρού έως τουλάχιστον τα δύο έτη με τη μητέρα του, ως το καλύτερο για την ομαλή ψυχοσωματική ανάπτυξή του - που υιοθετείται και από παιδιάτρους και πλασάρεται στις νέες μαμάδες. Αποψη που επί της ουσίας αναγνωρίζει μόνο την ατομική ευθύνη της μητέρας στο μεγάλωμα του παιδιού και καλύπτει με αυτόν τον τρόπο τις τεράστιες ελλείψεις κρατικών δομών φροντίδας και αγωγής βρεφών και νηπίων.

Η επιλογή δημιουργίας οικογένειας από τις νέες συντρόφισσες, πέρα από χαρά, μας φέρνει αντιμέτωπες με μια συνολική ανατροπή της ζωής που είχαμε μάθει. Ειδικά το πρώτο διάστημα αλλάζει πλήρως ο τρόπος οργάνωσης της ζωής. Μπαίνουν άλλες προτεραιότητες. Ελαχιστοποιείται ο ελεύθερος χρόνος και τις περισσότερες φορές δεν αξιοποιείται δημιουργικά. Αυξάνεται η σωματική και ψυχική κούραση.

Σε αυτές τις νέες συνθήκες καλούνται τα νέα ζευγάρια να αντιμετωπίσουν και τις πρόσθετες δυσκολίες που τους θέτει το καπιταλιστικό σύστημα. Απουσία οργανωμένου κρατικού ελέγχου για το μωρό και τη μάνα, επαφίεται στους ίδιους. Απουσία βοήθειας στο σπίτι τον πρώτο καιρό, π.χ. με μαία και βρεφοκόμο - πάλι επαφίεται στη δική τους ατομική βούληση και οικονομική δυνατότητα. Η νέα μητέρα επιβαρύνεται με όλες τις υποχρεώσεις και καλείται μαζί με τον σύντροφό της να βρουν την καλύτερη φόρμουλα που θα δουλέψει για αυτούς. Εντείνονται όλα αυτά και από τις σύγχρονες συνθήκες εργασίας ή την ανεργία, που επί της ουσίας κατακερματίζουν την οικογένεια, δημιουργούν συγκρούσεις στη σχέση του ζευγαριού. Ετσι, μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα ο τρόπος ζωής με το πρόγραμμα, τον χρόνο που είχαμε, την προσαρμοστικότητά μας σε καταστάσεις, εξανεμίζεται. Κατάσταση που μας φέρνει σε εσωτερική σύγκρουση: Από τη μια το κομματικό μας καθήκον και από την άλλη η ανατροφή των παιδιών μας, αδυνατώντας να τα δούμε έτσι όπως είναι, συνδυασμένα σε μια ολότητα.

Εδω λοιπόν, πέρα από τα παραδείγματα ζωής άλλων συντρόφων με οικογένεια που παίζουν σημαντικό ρόλο και δεν τα υποτιμώ, πέρα από τη συντροφική κατανόηση και επιμονή να στηρίξουμε τα νέα ζευγάρια, δεν μπορείς να πας μακριά χωρίς την ιδεολογικοπολιτική στήριξη. Η γυναίκα μέλος του ΚΚΕ χρειάζεται να έχει κατακτημένο θεωρητικό μαρξιστικό υπόβαθρο. Να μπορεί μέσα στις δυσκολίες και τις αναποδιές να αναγνωρίζει την αιτία, ποιος, τι οφείλεται γι' αυτά, και να μη βαραίνουν συνειδησιακά την ίδια ατομικά. Εχει να αναμετρηθεί με καταιγισμό πληροφοριών για το μεγάλωμα των παιδιών της, που πολλές φορές αδυνατεί να διακρίνει, αν δεν υπάρχει διαλεκτική σκέψη, τι είναι σωστό και τι λανθασμένο. Να κάνει συνειδητές επιλογές τόσο στην ανατροφή των παιδιών της, με σκοπό να διαμορφώνει ανθρώπους ικανούς να γίνουν μέλη της ΚΝΕ και αργότερα να φέρουν τον τίτλο του μέλους του Κόμματος, όσο και για την ίδια.

Εδώ λοιπόν θέλει από εμάς να ρίξουμε φως. Να επιμείνουμε στη θεωρητική συζήτηση θέσεων και επεξεργασιών του Κόμματος, στη μαρξιστική μόρφωση, στην επαφή με το καλό λογοτεχνικό βιβλίο, με όλα τα είδη του πολιτισμού, για μια συνολική προσπάθεια πνευματικής καλλιέργειας και ανάτασης.

Ας αναλογιστούμε τώρα ότι για μία γυναίκα μη μέλος του ΚΚΕ και της ΚΝΕ οι δυσκολίες είναι ακόμα μεγαλύτερες. Γιατί δεν έχει ζήσει την κομμουνιστική συντροφικότητα, δεν μπορεί να κατανοήσει σωστά τις αιτίες φαινομένων της ζωής της. Παρασύρεται και είναι ευάλωτη. Πόσο μεγάλη φροντίδα και εξειδίκευση στη δουλειά μας θέλει, για παράδειγμα, να παρέμβεις σε γυναίκες εργαζόμενες μανάδες που δεν έχουν καμία επαφή με το οργανωμένο κίνημα. Εκεί και σε αυτές δηλαδή που πρέπει να αντιμετωπίσεις όχι μόνο δισταγμό, αλλά και φόβο. Παγιωμένες αντιλήψεις για τη θέση της γυναίκας και το πρότυπο της καλής νοικοκυράς - μητέρας - συζύγου που υπάρχει στην κοινωνία. 'Η ας σκεφτούμε τι ιδιαίτερη προσοχή και στήριξη ιδεολογική χρειάζεται μια γυναίκα που κάνει βήματα, ενώ ο σύντροφός της δεν έχει επαφή με το Κόμμα ή με τις ταξικές δυνάμεις στο κίνημα.

Εδώ και κλείνοντας, όπως γράφει και η ΚΕ στη Θέση 38, «τα Οργανα του Κόμματος και της ΚΝΕ χρειάζεται να στηρίξουν με συγκεκριμένα ιδεολογικά - πολιτικά - οργανωτικά μέτρα ώστε με δημιουργικό τρόπο να προβληθούν οι κομμουνιστικές αξίες, οι συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύσσεται ο σύγχρονος "βουβός" ηρωισμός και να καλλιεργείται η αντοχή μπροστά στις δυσκολίες της ταξικής πάλης, αλλά και των συνθηκών εργασίας, σπουδών, ζωής».

Μαρία Τούμπουρου

Μέλος της Τομεακής Επιτροπής Ανατολικών Συνοικιών της ΚΟ Αττικής του ΚΚΕ

Πιο ικανοί στην καθοδηγητική δουλειά από τη σκοπιά της στρατηγικής μας

 Συμφωνώ με τις Θέσεις για το 21ο Συνέδριο του ΚΚΕ.

Στα 102 χρόνια ζωής και δράσης του Κόμματος, μέσα από τις επεξεργασίες που έχουμε κάνει στο Πρόγραμμα και στη στρατηγική μας, έχουμε αποκτήσει τεράστια πείρα, η οποία είναι πολύτιμη, είναι όπλο στα χέρια μας και μέσα από τη μελέτη της και την αφομοίωσή της πρέπει να γίνεται οδηγός στην καθημερινή μας δράση και δουλειά, ώστε η υπόθεση του Κόμματος να ανεβαίνει κάθε φορά ένα μπόι ψηλότερα.

Οι Θέσεις για το Συνέδριο πρέπει να μελετηθούν από όλο το κομματικό δυναμικό. Ολη αυτή η δουλειά να διαπεράσει μέχρι κάτω όλα τα Οργανα του Κόμματος, όλες τις ΚΟΒ, την ΚΝΕ.

Μέσα από το διάβασμα και τη μελέτη των Θέσεων, ο καθένας μας βλέπει να αποτυπώνεται το μερίδιο της δικής του δουλειάς, της δουλειάς των Οργάνων του Κόμματος, της δουλειάς των ΚΟΒ. Ωστε όλοι μας μέσα από τη συζήτηση να συμβάλουμε στη συλλογική αποτίμηση, στην κριτική και αυτοκριτική εξέταση της δουλειάς και της δράσης, της δικής μας και όλου του Κόμματος, να κρατήσουμε τα θετικά και να διορθώσουμε αδυναμίες και ελλείψεις ώστε να γίνουμε πιο ικανοί και πιο αποτελεσματικοί και στα καθοδηγητικά Οργανα αλλά και σε κάθε Οργάνωση του Κόμματος για την προώθηση και την υλοποίηση των στόχων που θέτουμε, υπηρετώντας την ισχυροποίηση του Κόμματος και να προωθούμε την οικοδόμηση της κοινωνικής συμμαχίας για την εργατική εξουσία, το σοσιαλισμό.

Οι συνθήκες στις οποίες δρούμε (με την κατάσταση στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, με την υποχώρηση του εργατικού κινήματος και τη νέα οικονομική κρίση σε συνδυασμό με την πανδημία που λειτούργησε ως καταλύτης), δυσκολεύουν και είναι καθήκον μας να γίνουμε πιο ικανοί στο ολόπλευρο ατσάλωμα του Κόμματος.

Μέσα σε όλη αυτήν τη θετική δράση που έχουμε σαν Κόμμα, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε αδύναμες πλευρές στην καθοδηγητική μας δουλειά για το πώς προωθούμε και εξειδικεύουμε μέχρι τις ΚΟΒ τις αποφάσεις, τις κατευθύνσεις και τις επεξεργασίες του Κόμματος. Πολλές φορές τις πηγαίνουμε αποσπασματικά σαν γενικές κατευθύνσεις με καθήκοντα και ημερομηνίες για υλοποίηση χωρίς να εξειδικεύεται ο σχεδιασμός για το πώς θα πατήσουν στον κάθε χώρο, αξιοποιώντας τις δυνατότητες, τις δομές του κινήματος, που υπάρχουν. Δεν μπορούμε για παράδειγμα σε μια αγροτική περιοχή, που έχει μεγάλο κομμάτι αγροτών με δυο αγροτικούς συλλόγους όπου πλειοψηφούν οι δυνάμεις μας, σε μέρα πανελλαδικής δράσης για την Υγεία, για τις ελλείψεις του Κέντρου Υγείας της περιοχής, να μην αξιοποιούμε τους δυο συλλόγους σ' αυτή την κατεύθυνση για κινητοποίηση και να ψάχνουμε αν έχει παράρτημα το Σωματείο Συνταξιούχων του νομού για να καλέσει σε κινητοποίηση.

Να διορθώσουμε αδύναμες πλευρές στη λειτουργία των Οργάνων. Δεν φτάνει μόνο η σταθερή εβδομαδιαία συνεδρίαση των Οργάνων και των Γραφείων των ΚΟΒ και οι συνεδριάσεις να παίρνουν έναν διεκπεραιωτικό - ενημερωτικό χαρακτήρα, αντίστοιχα έτσι να φτάνει η δουλειά μέχρι το επίπεδο των ΚΟΒ. Χρειάζεται να οργανώνονται και να σχεδιάζονται καλά οι συνεδριάσεις και οι συζητήσεις των θεμάτων, να γνωρίζουμε τον χώρο δράσης και πώς θα πατήσει το κάθε φορά σχέδιο, να μελετάμε και να εξειδικεύουμε πώς παρεμβαίνει ο αντίπαλος, να μελετάμε τη δράση των άλλων δυνάμεων, να κατανοούμε πώς αποτυπώνονται κάθε φορά οι εξελίξεις στο χώρο ευθύνης μας, ώστε να μπορούμε να εξειδικεύουμε και να δουλεύουμε κατάλληλα μέχρι το επίπεδο των ΚΟΒ τις επεξεργασίες μας.

Χρειάζεται και πρέπει να ξεπεράσουμε και να αφήσουμε πίσω μας αναποτελεσματικούς τρόπους καθοδήγησης των ΚΟΒ, τρόπους καθοδήγησης της λογικής θα τους μαζέψω, θα τους τα πω, θα τους δώσω και «Ριζοσπάστη», θα μου δώσουν και συνδρομές, χωρίς να γίνεται ουσιαστική και ποιοτική συζήτηση στην ΚΟΒ, χρειάζεται να κοπιάσουμε περισσότερο, με μεγαλύτερη συμβολή από τον καθένα μας και να γίνουμε πιο ικανοί σ' αυτή τη δουλειά.

Χρειάζεται και πρέπει καθημερινό μέλημα των καθοδηγητικών Οργάνων να είναι η προετοιμασία, η ανάδειξη και η βοήθεια των νέων στελεχών, να ξεπερνούν δυσκολίες τόσο στην καθοδηγητική τους δουλειά και να μη συμβιβάζονται με αυτές όσο και στην προσωπική τους ζωή.

Τα νέα Οργανα από τη σκοπιά της ηλικίας των στελεχών, που είναι θετικό να υπάρχουν νέα στελέχη γιατί αποτυπώνεται η δουλειά του Κόμματος χτίζοντας το αύριο, πρέπει να γίνεται τέτοια δουλειά και να δίνεται η απαραίτητη βοήθεια ώστε η αυτοθυσία και η διάθεση για προσφορά που διακατέχει τα νέα στελέχη να μην κάμπτεται από τις δυσκολίες, να μην πηγαίνει πίσω απ΄ τον όγκο δουλειάς ή το βουνό δουλειάς που βλέπουμε καμία φορά μπροστά μας, αλλά να καταφέρνουν να ξεδιπλώνουν τις δυνατότητες που μπορεί να έχουν, να τονώνεται η αυτοπεποίθησή τους, να μην έχουν δισταγμούς στην καθοδηγητική τους δουλειά, να καταφέρουμε τελικά να δουλεύουμε με χαρτί και μολυβί και όχι γενικά, ώστε μέσα από όλη τη δουλειά και την απαραίτητη βοήθεια να κατανοούμε στην πράξη τους δεσμούς και την ιστορική παρακαταθήκη που έχει το Κόμμα μας, τις δυνατότητες που υπάρχουν, που καμία φορά ακόμα και εμείς οι ίδιοι δεν τις πιστεύουμε ότι μπορούμε να τις φτάσουμε και αυτό φάνηκε ξεκάθαρα στη μάχη της Οικονομικής Εξόρμησης. Να γίνεται τέτοια ποιότητα δουλειάς και να δίνεται τέτοια βοήθεια ώστε το τέλος μιας μάχης όπου αποτυπώνονται οι δυνατότητες που υπάρχουν, να γίνεται η αρχή της επόμενης αξιοποιώντας τις δυνατότητες που κατακτήσαμε από την προηγούμενη μάχη και δίνοντας μια συνέχεια σ' αυτές, ώστε να αποτυπώνεται στην ισχυροποίηση του Κόμματος σε όλα τα επίπεδα. Να καταφέρουμε να εκπαιδεύσουμε το δυναμικό μας που είναι μάχιμο και με διάθεση προσφοράς να ανταπεξέρχεται σε όλες τις συνθήκες, όποιες κι αν είναι αυτές.

Είναι καθήκον μας, μπορούμε και πρέπει να ανέβουμε επίπεδο στην καθοδηγητική μας δουλειά και στα Οργανα και στις ΚΟΒ, είναι ανάγκη να δυναμώσει το ιδεολογικό - πολιτικό περιεχόμενο της συζήτησης, να αναπτύσσεται η ικανότητα όλων μας να διεξάγουμε την ιδεολογική, πολιτική και μαζική πάλη. Να δρούμε πρωτοπόρα, πρωτόβουλα και αποτελεσματικά σε όλες τις συνθήκες. Να αποκτάμε την ικανότητα εξειδίκευσης της στρατηγικής μας σε κάθε φάση και καθημερινά ώστε να δυναμώνει η εκλαΐκευση και να γίνεται πιο διεισδυτική, να φτάνει πιο πλατιά η πολιτική πρόταση του Κόμματος σε όσο το δυνατόν κάθε φορά μεγαλύτερο κομμάτι των εργατικών - λαϊκών δυνάμεων.

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΜΑΣ. ΖΗΤΩ ΤΟ 21ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ.

Πάνος Σταθελάκης

Μέλος της Επιτροπής Περιοχής Δυτικής Ελλάδας του ΚΚΕ, Γραμματέας της Τομεακής Επιτροπής Αιτωλοακαρνανίας

Τι είναι η λεγόμενη «αντικυκλική» κρατική πολιτική;

 Αναπόσπαστο στοιχείο του καπιταλισμού είναι η περιοδική εκδήλωση κρίσεων, δηλαδή περιόδων που η οικονομική δραστηριότητα, αντί να αυξάνεται, όπως κάνει συνήθως στον καπιταλισμό, μειώνεται. Η αστική οικονομική σκέψη αναφέρεται σ' αυτό το φαινόμενο ως ο «επιχειρηματικός κύκλος».

Η περίοδος ακριβώς πριν την εκδήλωση μιας κρίσης χαρακτηρίζεται, απ' την αστική σκέψη, ως περίοδος «υπερθέρμανσης» της οικονομίας. Η οικονομική δραστηριότητα θεωρείται πως είναι «υψηλότερη» απ' αυτήν που θα έπρεπε. Αντίθετα, η περίοδος μετά χαρακτηρίζεται ως περίοδος «ύφεσης», ως περίοδος που η οικονομική δραστηριότητα βρίσκεται σε επίπεδα χαμηλότερα απ' τα κανονικά. Η «κρίση» είναι η - συνήθως σύντομη - περίοδος που η οικονομική δραστηριότητα μειώνεται απότομα, ενώ χαρακτηρίζεται από χρεοκοπίες επιχειρήσεων, χρηματιστηριακή κατάρρευση κ.ά.

Οι κρίσεις - η αστική σκέψη αποφεύγει τη χρήση της λέξης κρίση και τις αποκαλεί υφέσεις φωτίζοντας τη «φυσιολογικότητά» τους μέσα στον καπιταλισμό - έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην αστική κοινωνία. Οι ίδιοι οι αστοί αντιλαμβάνονται πως οι κρίσεις καταστρέφουν ένα κομμάτι του κεφαλαίου, παράγουν κοινωνική αναταραχή και δυσκολεύουν την εύρυθμη λειτουργία του καπιταλισμού.

Ετσι, ένας απ' τους στόχους της αστικής πολιτικής είναι η αντιμετώπιση των κρίσεων.

Η«αντικυκλική πολιτική» του αστικού κράτους είναι, στην ουσία της, η εναλλαγή του μείγματος διαχείρισης (περιοριστικό - επεκτατικό) με τέτοιο τρόπο ώστε να περιορίζεται ο «επιχειρηματικός κύκλος», να περιορίζεται ή να αμβλύνεται η εκδήλωση της κρίσης.

Η αντικυκλική πολιτική τελικά συνίσταται σε μια κρατική οικονομική πολιτική, που γίνεται πιο περιοριστική σε φάση «υπερθέρμανσης» της οικονομίας - ωθώντας την οικονομία προς τα κάτω και περιορίζοντας την περαιτέρω αύξησή της - ενώ γυρνάει σε επεκτατική στη φάση της ύφεσης, προκειμένου να τονώσει την οικονομική δραστηριότητα και να επιταχύνει την ανάπτυξη. Ουσιαστικά, η αντικυκλική πολιτική θεωρείται πως «αμβλύνει» τις οικονομικές διακυμάνσεις που χαρακτηρίζουν τον καπιταλιστικό κύκλο και πως η απόλυτα επιτυχημένη αντικυκλική πολιτική μπορεί να αντιμετωπίσει πλήρως τον κύκλο της κρίσης.

Η αλήθεια όμως είναι διαφορετική.

Η κρίση του καπιταλισμού είναι αποτέλεσμα της όξυνσης των αντιθέσεών του, αποτέλεσμα της ίδιας της συσσώρευσης και για το λόγο αυτό καμιά κρατική παρέμβαση δεν μπορεί να «θεραπεύσει τον καπιταλισμό» απ' την εκδήλωση κρίσεων. Αντιθέτως η κρατική παρέμβαση μπορεί ίσως να καθυστερήσει την εμφάνιση της κρίσης, αλλά με τίμημα τη διόγκωση των αντιθέσεων, οδηγώντας σε βαθύτερη κρίση όταν τελικά αυτή εκδηλωθεί. Για παράδειγμα, η χρηματοδότηση της οικονομίας ως μέσο «τόνωσής» της αυξάνει τον όγκο των επενδύσεων και της υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου, ενώ τα περιοριστικά μέτρα μειώνουν την κερδοφορία, δυσχεραίνοντας την αναπαραγωγή του κεφαλαίου. Παρά την όποια κρατική παρέμβαση ο καπιταλιστικός ανταγωνισμός συνεχίζεται, οι νομοτέλειες της εκμετάλλευσης, του ανταγωνισμού και της συσσώρευσης συνεχίζουν να λειτουργούν, συνεπώς η κρίση αναπόφευκτα θα εξελιχθεί. Η πείρα αποδεικνύει του λόγου το αληθές.

Στις σημερινές συνθήκες «ύφεσης», η αντικυκλική πολιτική παίρνει το πρόταγμα του περισσότερου κράτους, της περισσότερο επεκτατικής πολιτικής που θα αναλάβει να «τραβήξει την οικονομία» στην ανάπτυξη.

Δεν είναι τυχαίο πως η «φιλελεύθερη» ΝΔ, που γενικά είναι οπαδός του «ελάχιστου κράτους», στις σημερινές συνθήκες υλοποιεί ένα εκτεταμένο επεκτατικό πρόγραμμα στήριξης της καπιταλιστικής οικονομίας, στο πλαίσιο της γενικότερης πολιτικής της ΕΕ. Αξονας του προγράμματος αυτού είναι η λεγόμενη πράσινη «ψηφιακή μετάβαση», το περιβόητο «Πράσινο Νew Deal» της ΕΕ και των ΗΠΑ, που προβλέπει εκτεταμένες επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια και στον ψηφιακό μετασχηματισμό ως μέσο αντιμετώπισης της κρίσης. Η κατεύθυνση αυτή συνυπογράφεται απ' τον ΣΥΡΙΖΑ και από όλα τα αστικά κόμματα και συγκαλύπτει τον αντιλαϊκό χαρακτήρα της πράσινης - ψηφιακής λύσης, συγκαλύπτει το πανάκριβο ρεύμα των ΑΠΕ, την καταστροφή των βουνών, την αξιοποίηση της ψηφιοποίησης για να προχωρήσουν βίαιες αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις υπέρ του κεφαλαίου, την ψηφιακή καταστολή που είναι δεμένη με τη συγκεκριμένη λύση.

Ο ΣΥΡΙΖΑ απ' τη μεριά του εμφανίζεται να ασκεί κριτική στη ΝΔ. Αφενός πως ο ίδιος είναι αποτελεσματικότερος διαχειριστής ενός επεκτατικού πακέτου, γιατί η ΝΔ δεν «το πιστεύει», αφετέρου γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ θα «πιέσει» την ΕΕ για μεγαλύτερο επεκτατικό πακέτο.

Η αντιπαράθεση αυτή είναι ψευδεπίγραφη πρώτα απ' όλα γιατί η αντικυκλική πολιτική έχει όρια και κυρίως δεν αναιρεί την κρίση, ούτε μπορεί να τροφοδοτεί εσαεί την ανάπτυξη. Οι σημερινές δαπάνες αυξάνουν το υπερσυσσωρευμένο κεφάλαιο που θα πρέπει να καταστραφεί όταν εκδηλωθεί η κρίση. Ηδη το κρατικό χρέος υπερβαίνει το 200% του ΑΕΠ. Η δυνατότητα νέων πακέτων χρηματοδότησης που θα αμβλύνουν τις συνέπειες δεν είναι απεριόριστη.

Κυρίως, όμως, η αντιπαράθεση αυτή είναι ψευδεπίγραφη για τον λαό. Η κρατική πολιτική, επεκτατική ή περιοριστική, αφορά την αναπαραγωγή του κεφαλαίου, όχι το λαϊκό εισόδημα. Η κερδοφορία του κεφαλαίου χρειάζεται συνεχώς την αύξηση του βαθμού εκμετάλλευσης, ενώ οι δαπάνες της επεκτατικής πολιτικής θα βαρύνουν αποκλειστικά τους εργαζόμενους. Το καπιταλιστικό κράτος είναι ακριβώς αυτό. Καπιταλιστικό. Στην υπηρεσία των ομίλων. Κανένα κράτος στον καπιταλισμό δεν είναι φιλολαϊκό, η ισχυρή «κρατική παρέμβαση» ισχυροποιεί τον συλλογικό καπιταλιστή. Ο οπορτουνισμός και η σοσιαλδημοκρατία προσπαθούν να καλλιεργήσουν την αντίληψη πως το κράτος - που το προβάλλουν ως ουδέτερο - μπορεί να είναι δυνητικά καλύτερο για τον λαό. Στόχος αυτής της πολιτικής θέσης είναι να ρυμουλκήσει λαϊκές δυνάμεις «κάτω από μια ξένη σημαία» αλλαγής του μείγματος διαχείρισης, που μπορεί να ωφελεί τη μία ή την άλλη μερίδα του κεφαλαίου. Η συζήτηση λοιπόν για το ποιο κράτος και ποια αστική κυβέρνηση είναι καλύτερη, για το ποια πολιτική είναι περισσότερο ή λιγότερο αντικυκλική, είναι συζήτηση μακριά από τα εργατικά - λαϊκά συμφέροντα

Ρίζος 26/2/2021

Ποια ήταν η «αυθεντική» κεϊνσιανή πολιτική; Τι επιπτώσεις είχε;

 Το 1929 η βαθιά και συγχρονισμένη καπιταλιστική κρίση σε ΗΠΑ, Ευρώπη και αλλού οδήγησε και σε όξυνση της εξαθλίωσης, απειλώντας ακόμα τη λεγόμενη κοινωνική συνοχή, δηλαδή τη σταθερότητα του καπιταλιστικού συστήματος. Εκείνη την περίοδο, θεωρητικές απόψεις όπως αυτές του Βρετανού αστού οικονομολόγου Τζον Μέιναρντ Κέινς βρήκαν ευρεία αποδοχή στις ΗΠΑ και σταδιακά σε ολόκληρο τον καπιταλιστικό κόσμο. Η βασική θέση του Κέινς ήταν πως η καπιταλιστική κρίση μπορεί να αντιμετωπιστεί αρκεί το καπιταλιστικό κράτος να αναλάβει άμεσο ρόλο στην οικονομία, αυξάνοντας τις κρατικές δαπάνες και παρεμβαίνοντας άμεσα στο πόσο χρήμα είναι διαθέσιμο στην αγορά.

Τη δεκαετία του '30 οι θεωρητικές αυτές θέσεις άρχισαν να υλοποιούνται. Οι ΗΠΑ είναι το αρχετυπικό παράδειγμα εφαρμογής αυτών των θέσεων με το περιβόητο «New Deal» (Νέα Συμφωνία) του Φ. Ρούσβελτ. Πρόκειται για μια ολόκληρη σειρά προγραμμάτων, μεγάλων δημόσιων έργων, δημοσιονομικών και άλλων ρυθμιστικών παρεμβάσεων για να σταθεροποιήσει την καπιταλιστική οικονομία. Η κυβέρνηση αύξησε δραστικά τις κρατικές δαπάνες, τριπλασιάζοντάς τες, χρηματοδότησε δεκάδες χιλιάδες τεχνικά έργα, το κράτος τελικά μετατράπηκε σε «τελικό εργοδότη» προσλαμβάνοντας με διάφορους τρόπους εκατομμύρια ανέργους, εγκατέλειψε τον «κανόνα του χρυσού». Αντίστοιχες πολιτικές εκτεταμένης κρατικής παρέμβασης στην καπιταλιστική οικονομία υλοποιήθηκαν σε ολόκληρο τον καπιταλιστικό κόσμο, με εμβληματικό το παράδειγμα στη ναζιστική Γερμανία, που παρά τη φαινομενική διαφορετικότητά της, υλοποίησε σχεδόν πανομοιότυπη οικονομική πολιτική (εκτεταμένα δημόσια έργα για να μειωθεί η ανεργία κ.λπ.), αποδεικνύοντας πως το περιεχόμενο της οικονομικής πολιτικής της δικτατορίας του κεφαλαίου τελικά εξαρτάται ελάχιστα από τη μορφή που αυτή παίρνει.

Η λογική της κεϊνσιανής απάντησης είναι απλοϊκή. Οι κρατικές δαπάνες αυξάνονται για να κατασκευαστούν έργα, προσλαμβάνονται άνεργοι εργάτες, η ανεργία μειώνεται και η αυξημένη καταναλωτική δύναμη τόσο σε πρώτες ύλες για τα έργα όσο και των εργατών τροφοδοτεί την κερδοφορία. Έτσι, η κεϊνσιανή λύση, ως διά μαγείας, «λύνει» όλα τα μείζονα προβλήματα της περιόδου. Η καπιταλιστική κρίση, οι χρεοκοπίες και η χαμηλή κερδοφορία των επιχειρήσεων προλαμβάνονται και ακόμα και αντιμετωπίζονται, ενώ οι εργαζόμενοι βγαίνουν από την ανεργία και βελτιώνεται το βιοτικό τους επίπεδο.

Όμως, οι υποσχέσεις του Κέινς δεν λειτούργησαν. Η καπιταλιστική οικονομία των ΗΠΑ γνώρισε μια μικρή περίοδο ανόδου, χωρίς ωστόσο η βιομηχανική παραγωγή να φτάσει στα επίπεδα του 1929. Η κεϊνσιανή λύση μεγαλύτερων κρατικών δαπανών όχι απλά δεν αντιμετώπισε την πραγματική αιτία των κρίσεων, την αντίθεση κεφαλαίου - εργασίας, το κέρδος ως κριτήριο, την υπερσυσσώρευση κεφαλαίου, αλλά τελικά την διόγκωσε. Γι' αυτό και εκδηλώθηκε νέα καπιταλιστική κρίση στην οικονομία των ΗΠΑ το 1938 και η ίδια πορεία σημειώθηκε, πρακτικά, σε ολόκληρο τον κόσμο. Συγχρόνως, η κεϊνσιανή πολιτική εκτόξευσε το κρατικό χρέος που έπρεπε να αποπληρωθεί στη συνέχεια απ' τους εργαζόμενους.

Τελικά, το «New Deal» δεν αντιμετώπισε την κρίση της δεκαετίας 1929-1939 και η πραγματική λύση της βρέθηκε με τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, την τεράστια «πολεμική οικονομία» σε ολόκληρο τον κόσμο και την τεράστιας κλίμακας καταστροφή κεφαλαίου που έφερε ο πόλεμος. Ο Μαρξ δικαιώθηκε και ο Κέινς είχε άδικο. Οι κρίσεις είναι αναπόδραστες στον καπιταλισμό και μόνο η καταστροφή κεφαλαίου μπορεί να επαναφέρει συνθήκες για νέα φάση ανάπτυξης.

Παράλληλα, η κεϊνσιανή πολιτική, ακόμα και τη δεκαετία του 1930, όταν η οικονομία βελτιωνόταν προσωρινά, δεν αντιμετώπισε τα προβλήματα των εργαζομένων. Το ποσοστό ανεργίας παρέμενε τριπλάσιο του μ.ο. της δεκαετίας του '20 στο 15%, ενώ μεγάλο μέρος των κρατικά αμειβόμενων μισθωτών είχαν πολύ χαμηλούς μισθούς, διαχείρισης της πείνας.

Η κεϊνσιανή οικονομία απέτυχε στον διακηρυγμένο στόχο της, στην αντιμετώπιση της κρίσης του καπιταλισμού. Δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει ούτε τα τεράστια και συνεχώς διογκούμενα προβλήματα των εργαζομένων, ούτε να αναχαιτίσει την καπιταλιστική κρίση. Πέτυχε βέβαια να προετοιμάσει την καπιταλιστική οικονομία για την πολιτική αναμέτρηση και να ενσωματώσει εργαζόμενους στους πολεμικούς στόχους του κεφαλαίου κάθε χώρας με απατηλές υποσχέσεις. Τελικά η «πολεμική οικονομία» ήταν το αποκορύφωμα της κεϊνσιανής κρατικής παρέμβασης.

Σήμερα, το επεκτατικό μείγμα (νεοκεϊνσιανού χαρακτήρα) που προωθείται σε ολόκληρο τον κόσμο είναι το περιβόητο «πράσινο New Deal». Δηλαδή, οι κρατικές δαπάνες ενίσχυσης των ΑΠΕ, αντικατάστασης ενεργοβόρων τρόπων μετακίνησης, κατοικίας, διαβίωσης με νέες περισσότερο πράσινες, με εκτεταμένη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας. Αυτήν τη λύση προωθεί τόσο η ΝΔ όσο και το μπλοκ των ΣΥΡΙΖΑ - ΜέΡΑ25, που συμφωνούν απολύτως στον άξονα της ανάπτυξης. Κρύβουν πως οι εκτεταμένες δαπάνες σε ΑΠΕ όχι απλά δεν θα αυξήσουν, αλλά θα μειώσουν το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων (πανάκριβο ρεύμα, ηλεκτρικά αυτοκίνητα για λίγους, νέες πράσινες κατοικίες απλησίαστες για τον μέσο εργαζόμενο) και παράλληλα πως οι εκτεταμένες κρατικές δαπάνες διογκώνουν το υπερσυσσωρευμένο κεφάλαιο, οδηγώντας σε βαθύτερη κρίση, σε όξυνση των αντιθέσεων, ακόμα και σε πόλεμο στο μέλλον.

Οι οπαδοί λοιπόν της λεγόμενης αυθεντικής κεϊνσιανής λύσης συσκοτίζουν την πραγματικότητα όπως και τότε. Η πρότασή τους, για ακόμα μεγαλύτερα πακέτα χρηματοδότησης ή για αλλαγή του μείγματος της χρηματοδότησης με αύξηση των άμεσων επιδοτήσεων προς τους εργαζόμενους, είναι εξίσου ανεδαφικές σήμερα όπως και τότε. Στόχος τους, όπως και τότε, είναι να ενσωματώσουν τους εργαζόμενους σε απατηλές υποσχέσεις ενός τάχα καλύτερου καπιταλισμού, συσκοτίζοντας τόσο πως φιλολαϊκή αλλαγή του καπιταλισμού δεν μπορεί να υπάρξει, όσο και πως οι όποιες κατακτήσεις σήμερα μπορούν να υπάρξουν μόνο αμφισβητώντας την ίδια την καπιταλιστική κερδοφορία. Μαγική λύση φιλολαϊκού καπιταλισμού δεν υπήρξε και δεν μπορεί να υπάρξει